Home > Lược dịch > Việt Nam và Thử Thách Xã Hội Chính Trị Dân Sự (4/4)

Việt Nam và Thử Thách Xã Hội Chính Trị Dân Sự (4/4)

CARLYLE A. THAYER
KD lượt dịch
Trích từ bộ “Đông Nam Á đương thời” pho thứ 31, Số 1 (2009) trang 1-27
Copyright 2009 ISEAS
ISSS 0219-797X bản in / ISSN 1793-284X bản điện tử


Ông Carlyle A. Thayer là một Giảng viên về bộ môn Chính Trị tại ĐH New South Wales thuộc Học Viện Quốc Phòng Úc Châu ở Canberra, là một quan sát viên và là nhà phân tích chuyên về Việt Nam được nhiều người biết tiếng trên thế giới, hiện ông là giáo sư thỉnh giảng tại Đại Học Ohio-Hoa Kỳ, về môn Đông Nam Á Học.

Lời người dịch:  Cụm từ “xã hội dân sự” được dùng trong ngữ cảnh của “civil society” mà tác giả sử dụng trong bài này.  Tác giả cũng đã nhấn mạnh rằng “xã hội dân sự” trong quan niệm của nguời Việt không đồng nghĩa với ý nghĩa của “civil society” của Tây Phương.   Người dịch cũng muốn khuyên bạn đọc nên so sánh với bản gốc bằng Anh ngữ nếu cảm thấy cần phải hiểu rõ ý nghĩa của từng chữ một trong câu văn.  Bản Anh ngữ có thể tìm thấy tại đây: http://www.viet-studies.info/kinhte/Thayer_Civil_Society.pdf


Xã Hội Chính Trị Dân Sự và Chính Quyền Độc Đảng của Việt Nam

Biểu đồ thứ 3 trình bày sơ đồ nhận diện vai trò xã hội dân sự của các tổ chức và đoàn thể đang hoạt động hiện nay tại Việt Nam.  Đa số các tổ chức xã hội dân sự được đề cập đến trong bài viết này quy tụ ở phía bên phải của biểu đồ.  Phần lớn các tổ chức và đoàn thể người Việt khác được xác nhận hình thành xã hội dân sự thật ra có liên hệ chặt chẽ hoặc gắn liền với chính quyền độc đảng.  Họ hoạt động như các đối tác của chính quyền để thi hành chính sách nhà nước trên phương diện tạo lợi ích, phục vụ xã hội, và xóa đói giảm nghèo.

Biểu đồ 3

Các Vai Trò của Xã Hội Dân Sự


NGUỒN: Joseph Hannah, Các Tổ Chức Phi-Chính-Phủ Địa Phương tại Việt Nam: Phát Triển, Xã Hội Dân Sự, và Quan Hệ Chính Quyền-Nhân Dân (Seattle: Nghị luận tiến sĩ ĐH Hoa Thịnh Đốn, 2007), trang 93.

Theo thời gian, các tổ chức này cũng đã nới rộng vai trò của họ sang tranh đấu cho quyền lợi cử tri bằng cách khuyến khích thay đổi cách thi hành chính sách nhà nước.  Và gần đây, một số trong các tổ chức được gọi là tổ chức xã hội dân sự này đã trở nên tích cực trong công cuộc vận động thay đổi chính sách.

Việt Nam vẫn còn chưa thiết lập được các tổ chức xã hội dân sự có thể đóng vai trò thanh tra, kiểm soát nhằm vạch mặt sự tham ô của các lực lượng nòng cốt trong xã hội và viên chức chính quyền.  Trách nhiệm đưa ra ánh sáng các vụ tham nhũng hối lộ phần lớn vẫn còn nằm trong tay các nhà báo gan dạ dũng cảm làm việc cho các tờ báo tân tiến như Thanh NiênTuổi Trẻ.  Truyền thông Việt Nam đóng vai trò nổi bật trong việc vạch trần vụ tham nhũng PMU và Bộ Giao Thông Vận Tải ngay trước Đại hội Đảng X năm 2006.   Nhưng các viên chức lãnh đạo nhanh chóng nhúng tay vào và chận đứng thông tin không kiểm soát từ phía truyền thông.   Tháng 6 năm 2008, sau khi Thứ trưởng Bộ Giao Thông Vận Tải (Nguyễn Việt Tiến) được thả, hai nhà báo làm việc cho tờ Tuổi TrẻThanh Niên đã cố gắng khơi dậy vụ tham ô PMU lần nữa.  Vào tháng 5, hai nhà báo này và 1 tướng CA đưa tin đã bị bắt và bị khởi tố là đã lạm dụng quyền lực.  Sự đàn áp báo chí gia tăng vào tháng 8 khi thẻ báo chí của 7 phóng viên nhà báo và biên tập viên từ 4 tờ báo bị thu hồi.  Hai biên tập viên của tờ Đại Đoàn Kết, cơ quan báo chí chính thức của MTTQVN, đã bị đuổi việc vào tháng 10.

Nói chung thì các nhà nghiên cứu nước ngoài đã ngại không dám nghiên cứu về hoạt động của các tổ chức, đoàn thể xã hội dân sự nằm phía bên trái của biểu đồ 3.(54) Bởi vì Việt Nam không cho phép các tờ báo hoặc cơ quan truyền thông tư nhân hoạt động, Việt Nam không có các thông tin báo chí đối kháng chỉ trích chính quyền và chính sách của thể chế độc tài Đảng trị.(55) Các loại thông tin chỉ trích chính quyền chỉ giới hạn trong phạm vi báo rơi được phổ biến, phân phát bởi các nhà bất đồng chính kiến.  Trong những năm gần đây, mạng lưới Internet đã trở thành công cụ phổ biến quan điểm đối kháng.  Thêm vào đó, đài radio Chân Trời Mới điều khiển bởi Đảng Việt Tân thường xuyên phát sóng bằng Việt ngữ vào Việt Nam.

Bài viết này đã minh chứng sự xuất hiện của các tổ chức xã hội chính trị dân sự với các vai trò xã hội dân sự nằm phía bên trái của biểu đồ 3. Các tổ chức, đoàn thể chưa chính thức đối kháng qua hình thức bất tuân dân sự hoặc tổ chức các cuộc biểu tình tầm cỡ chống lại chính quyền.  Cho đến nay, họ chỉ giới hạn mình trong việc công khai chỉ trích việc chính quyền độc Đảng của Việt Nam không cho phép người dân thực thi quyền tự do ngôn luận, tự do bài tỏ chính kiến, cũng như các quyền tự do khác của con người.

Câu hỏi chính thức cho xã hội Việt Nam trong tương lai là sự hình thành của xã hội chính trị dân sự sẽ có ảnh hưởng gì cho chính quyền độc Đảng của Việt Nam?

Thật không thể chối bỏ được những thành tựu của Việt Nam sau 22 năm đổi mới.  Việt Nam đã có được một nền kinh tế tăng trưởng rõ rệt cùng với sự thành công đáng kể trong việc xóa đói, giảm nghèo.  Việt Nam cũng đã duy trì được sự quân bình nội địa trong suốt quá trình chuyển tiếp quyền lực sang thế hệ sau qua các Đại Hội đảng toàn quốc.  Quá trình chuyển tiếp chính trị này đã xảy ra một cách điều đặn và thận trọng.

Tuy nhiên, một đường ngoại suy thẳng tắp tượng trưng cho những phát triển kinh tế và sự quân bình chính trị kéo dài cần phải lưu ý đến làn sóng bất đồng chính kiến và những lời kêu than từ xã hội kinh tế đã tụ hình trong những năm gần đây.  Bên cạnh các cuộc biểu tình của nông dân và tín đồ Thiên Chúa giáo về tranh chấp đất đai cùng nỗi lo âu của đồng bào về căn bệnh tham nhũng thối nát, mức lạm phát xoay tròn hiện nay của Việt Nam đã khiến nhiều người dân bất mãn, nhất là ở những khu thành thị.  Công nghệ dệt và may vá của Việt Nam đã trãi qua nhiều cuộc đình công táo bạo.

Hoạt động của các đoàn thể, đặt biệt là các đoàn thể phường xã nhân dân tại Việt Nam đã có được mức tăng triển bùng phát kể từ cuối thập niên 1980.  Trong nhiều năm gần đây, nhất là ở các khu đô thị, Việt Nam đã chứng kiến được sự hình thành của một số tổ chức đấu tranh chính trị chung quanh các vấn đề nhân quyền, dân chủ, và tự do tôn giáo.  Các đoàn thể này có thể sẽ đóng vai trò to lớn hơn trong nhiều năm sắp tới.

Năm 2006, các nhóm đấu tranh cho dân chủ bắt đầu kết hợp thành một phong trào nổi bật được biết đến với tên gọi Khối 8406.  Điều này chứng minh rằng không những chỉ có một mạng lưới chính trị đang hình thành, mà còn có sự hợp tác lẫn nhau trên nhiều vấn đề xã hội.  Đường hướng này rất có thể sẽ được tiếp tục trong tương lai khi cương lĩnh đấu tranh chính trị của xã hội chính trị dân sự nới rộng để bao gồm dân oan, nhân công, nhân quyền, tự do tôn giáo, và quyền lợi của các dân tộc thiểu số.  Các nhà tranh đấu quốc nội có thể trông cậy vào sự ủng hộ gia tăng của thành phần yêu nước và các tổ chức tranh đấu cho xã hội dân chủ ở hải ngoại.

Trong vài năm tới đây Việt Nam sẽ phải đối diện với viễn ảnh gia tăng kinh tế bị thuyên giảm sau một thập niên dài với thành công đáng kể.  Lẽ chính thống trong sự cầm quyền của chính quyền độc Đảng VN phần lớn lệ thuộc vào khả năng thực hiện lời hứa của mình.  Đó là, sự thành công trong việc phát triển kinh tế và duy trì quân bình chính trị trong xã hội.  Các thảm họa kinh tế cũng như căn bệnh tham nhũng tràn lan đang lấn áp khả năng thực thi chính sách nhằm giữ vững sự cầm quyền chính thống của chính quyền nhà nước Việt Nam.  Các hình thức chính trị chính thống khác, như tinh thần yêu nước và sự thu hút nơi lãnh đạo, cũng đã lùi dần theo thời gian.  Chính quyền độc Đảng VN không có được chủ quyền nhân dân qua các cuộc bầu cử dân chủ tự do đáng có để giữ lấy lẽ chính thống của mình.

Chính quyền độc Đảng VN rất có thể sẽ bị thử thách trầm trọng trong tương lai để có thể thực hiện mục đích của mình trong việc thiết lập một “quốc gia pháp trị”.   Các đoàn thể xã hội chính trị dân sự sẽ gây áp lực với ĐCS buộc họ phải thực thi các điều lệ trong Hiến Pháp cho phép người dân có “quyền tự do bày tỏ chính kiến, tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do thông tin, và tự do lập hội, đoàn thể cũng như quyền tự do biểu tình dựa theo các điều lệ của pháp luật đã đặt ra.” (Điều 69, HP) cũng như quyền tự do tôn giáo của Điều 70 HP.  Việt Nam tương lai sẽ chứng kiến được nhiều cuộc tranh luận sẽ xảy ra ở nhiều nơi – trước Quốc Hội, trước Mặt Trận (MTTQVN), và cả trước chính nội bộ ĐCSVN –  trong lúc các tổ chức, đoàn thể xã hội chính trị dân sự tiếp tục theo đuổi cương lĩnh của mình.

Có 5 mô hình thay đổi chính trị hữu ích có thể dùng làm khuôn khổ để suy đoán những diễn tiến phía trước:(56)

  • Nguyên trạng:  Thành phần chủ yếu của giới lãnh đạo cầm quyền hiện nay sẽ tranh đấu để giữ vững địa vị của mình qua các biện pháp ức chế, đàn áp, và kéo lê gót chân người ta.  Duy trì nguyên trạng có vẻ như không bền vững trước những thay đổi xã hội kinh tế đang diễn ra hiện nay.
  • Độc tài cai trị:  Suy thoái kinh tế kết hợp với việc mất quân bình chính trị có thể sẽ dẫn xã hội đi ngược về chế độ độc tài cai trị.  Tuy nhiên, những mô hình thay đổi chính trị của Việt Nam trong quá khứ cho thấy rằng điều này không thể xảy ra và kết quả có được là ĐCSVN sẽ bị phân đôi.
  • Thay thế:  Các thế lực đối kháng có thể chiếm thượng phong.  Mô hình này cũng khó có thể xảy ra vì các thế lực đối kháng hiện nay còn rất yếu và không có sự ủng hộ rộng rãi của quần chúng.  Các thế lực đối kháng cũng có thể bị chính quyền đàn áp thẳng tay.
  • Chuyển đổi:   Sự hợp tác lẫn nhau giữa các thành phần chủ yếu trong giai cấp lãnh đạo và các thế lực đối kháng.  Mô hình này cũng khó có thể xảy ra trong giai đoạn ngắn vì thế lực đối kháng vẫn còn yếu.  Nhưng trên đường dài, rất có thể sẽ thành tựu.
  • Thay đổi:  Thành phần lãnh đạo nòng cốt khởi xướng thay đổi.  Các bằng chứng cho thấy rằng giới lãnh đạo của Việt Nam đang thương lượng với nhau về tốc độ và giới hạn của những thay đổi.  Xã hội Việt Nam rõ ràng đang tiến dần đến tự do, không phải dân chủ;  Nhưng áp lực từ người dân có thể sẽ khiến nhiều lãnh đạo nòng cốt thúc đẩy thêm những thay đổi chính trị tiếp nối.

Kết luận

Chủ đề chính của bài viết này là sự xuất hiện của xã hội chính trị dân sự tượng trưng cho một sự phát triển mới trong tình hình chính trị quốc nội tại Việt Nam. Cho đến nay, các nhà nghiên cứu nước ngoài chỉ biết chú tâm vào “chính trị thường nhật” của các tổ chức được xem như là các đoàn thể xã hội dân sự ở Việt Nam.  Sự nghiên cứu này đã đem đến nhiều nhận thức sâu sắc đối với tính chất thay đổi của xã hội Việt Nam và mối quan hệ giữa chính quyền và nhân dân trong thời kỳ đổi mới.  Vào khoảng thời gian từ năm 2006 đến 2007, một loạt các đảng phái chính trị tự phong và các liên hiệp thương mại vừa mới thành lập đã liên kết thành một phong trào chính trị, Khối 8406, và với một sự phát triển chưa từng có đã trực tiép đối kháng với nhà cầm quyền độc tài Đảng trị ở Việt Nam.  Ngược lại, “chính trị thường nhật” cùng phương cách tiếp cận qua xã hội dân sự chỉ chú trọng vào các thử thách ở mức vi mô đối với chính quyền và đem đến một số nhận thức ít ỏi về các trường hợp thay đổi chính trị có thể xảy ra trong tương lai.

Bài viết này chứng minh rằng việc xem các “đoàn thể phi-chính-phủ” người Việt là xã hội dân sự là lừa dối, không chính xác vì hai lý do sau đây:  Thứ nhất, các tổ chức NGO của người Việt trong nước phần đông là cánh tay vươn dài của chính quyền.  Thứ nhì, các nghiên cứu hiện nay chỉ chú trọng vào các đoàn thể nhân dân và hội đoàn của phường, xã và xem đó như là xã hội dân sự liên quan đến phát triển chính trị – hoàn toàn loại bỏ các tổ chức tranh đấu cho thay đổi dẫn đến xã hội dân chủ.

Bài viết này xác nhận rằng vai trò của xã hội chính trị dân sự tại Việt Nam rất có thể sẽ trở nên quan trọng vì hai lý do sau đây:  Thứ nhất, tuy bị chính quyền đàn áp, Khối 8406 đã thành công phô trương tính hiệu quả của việc phối hợp và liên kết các tổ chức cùng chí hướng lại với nhau, kết nối tự do tôn giáo, nhân quyền, và tự do dân chủ thành một chủ đích bất phân.  Thứ nhì là sự hỗ trợ gia tăng đáng kể từ các tổ chức xã hội chính trị dân sự của người Việt ở hải ngoại.  Họ đã biết tránh né các hình thức bạo động và hiện đang cung cấp nguồn tài trợ và kế sách đối lập chính trị.

Trong 2 năm tới đây, chính quyền độc Đảng tại Việt Nam sẽ phải đối diện với nhiều thử thách lớn khi thi hành chính sách nhằm củng cố lẽ chính thống của mình.  Rõ ràng là căn bệnh tham nhũng tràn lan, ô nhiễm môi trường, cùng với mức độ phát triển kinh tế đang trên đà thuyên giảm đang tạo căng thẳng cho chế độ độc Đảng và kể cả chính ĐCSVN.

Bài viết này được kết thúc bằng cách nêu rõ rằng thay đổi chính trị tại Việt Nam sẽ được phần lớn sẽ được quyết định bằng phương cách chế độ độc Đảng chọn sử dụng để đối phó với những thử thách được đặt ra bởi xã hội chính trị dân sự.  Trong số 5 trường hợp khuôn mẫu được nói đến, có hai trường hợp có thể xảy ra.   Đó là sự chuyển đổi dẫn đến bởi các thành phần lãnh đạo và các thế lực tranh đấu hợp tác với nhau trong thời gian dài.  Trường hợp có khả năng xảy ra cao nhất là thay đổi do các lãnh đạo nòng cốt trong ĐCSVN dẫn đầu khởi xướng thay đổi chính trị.

CHÚ THÍCH

54.    Abuza là một ngoại lệ.  Tìm đọc “Đối Lập Trung Thành:  Sự Trỗi Dậy của các Nhà Bất Đồng Chính Kiến VN” của t/g Zachary Abuza, tạp chí Harvard Asia Quarterly (2000) và bài “Phục Hồi Chính Trị trong XH Việt Nam Hiện Đại” của t/g Zachary Abuza (Boulder: NXB Lynne Rienner, 2001).

55.    “Truyền Thông và sự Xuất Hiện của một ‘Xã Hội Công Dân’”, bài viết được đọc trước hội thảo “Vietnam Update 1994: Đổi Mới, Nhà Nước, và Xã Hội Công Dân” do Viện Nghiên Cứu Đông Nam Á Thái Bình Dương thuộc ĐH Quốc Gia Úc ở Canberra tổ chức, ngày 10-11 tháng 11 năm 2004.

56.    3 mô hình khuôn mẫu cuối về thay đổi chính trị được sử dụng bởi Samuel P. Huntington trong Làn Sóng Thứ Ba: Tiến Trình Dân Chủ Hóa Cuối Thế Kỷ 20” (Norman: ĐH Oklahoma – HK, 1991) trang 109-163.

  1. No comments yet.
  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: