Home > Chính Trị Xã Hội, Quan Điểm > Thắc mắc chung quanh giải trình của Bộ Công Thương về Kiến nghị Bauxite.

Thắc mắc chung quanh giải trình của Bộ Công Thương về Kiến nghị Bauxite.

Khổ cái thân nhiều chuyện của tôi.

Sau khi nghe bà con bàn um lên vì cái bản cáo báo gửi báo chí của Bộ Công Thương (BCT) vừa công bố hôm 28/4, tôi phải đi năn nỉ, xin mấy nơi mới có được mấy cái hình chụp trong hộp thư.  Nhưng chỉ có được 5 trang cuối của bản báo cáo 16 trang, phía dưới không có địa chỉ liên lạc gì như tên, họ, điện thoại, điện thư người lập báo cáo gửi cho báo chí cho đúng nghĩa.

Dù không cần ai phải ký nhưng thông tin liên lạc là tối cần cho mấy cái thứ này, thông thường là tên họ và thông tin liên lạc của người phát ngôn viên của Bộ.  Chỉ có cái hình đầu có con dấu lờ mờ (copy, photoshop, in, chụp lại cũng giống y), thế mà ai đó chỉ chụp có 1 góc thui… rõ khổ. Thật tình thì tôi cũng không hiểu phương cách làm việc của BCT cho lắm nên không biết là thật hay giả, lò mò góp ý rồi đây có toi công không… nhỡ mai này thiên hạ hô lên là đồ giả thì chỉ có nước chửi đổng.  Biết đâu là có thông tin liên lạc này nhưng ai chơi ác chụp cái góc mà thôi.  Cũng biết đâu chừng dụng ý của BCT là nếu có ai thắc mắc gì thì ráng tự tìm người phát ngôn là ai, liên lạc như thế nào để mà hỏi… chúc may mắn!  Dù vậy, cái bác nào nghĩ ra cái phần IV phản biện bản kiến nghị này kể ra cũng đã tốn cả khối thời gian.  Và có lẽ vì tôi lù khù, đọc hoài cũng thấy nó lờ mờ như giai nhân trong đêm tối ấy.

Thôi thì cũng đã lỡ năn nỉ, lỡ xem rồi nên cũng “lỡ” nêu lên những thắc mắc của tôi về bản thông cáo này.  Bác nào biết gì hơn thì xin chỉ dạy giùm để cái thằng tôi đỡ ngố.  Giả sữ có đủ 16 trang thì cho tôi năn nỉ lần nữa, hãy chụp và tải lên cho bà con nhờ giùm nhé!

Thắc mắc về giải trình của BCT chung quanh ý kiến số 1 trong thư kiến nghị 19/4/09:

BCT cho rằng đây là nội dung hoàn toàn sai trái vì nó không phải được công khai hóa vào cuối năm 2008 mà là “từ rất lâu”, ít ra cũng là sau Đại hội Đảng IX và X (vào tháng  4, 2001 và 2006) qua “2 công văn” và “nhiều chỉ đạo của Bộ chính trị”.   Quả thật văn bản của 167/2007/QĐ-TTg có ghi như đã giải trình về dự án được thủ tướng chính phủ “phê duyệt quy hoạch phân vùng, khai thác, chế biến, sử dụng quặng bauxit giai đoạn 2007-2015, có xét đến năm 2025. ”  Tôi cũng đã tìm ra một số văn bản chi tiết ở các địa chỉ như smi.gov.vn , Sở tài nguyên và môi trường Thái Nguyên , Ciren.vn, v.v… Ngoài một số tải đăng vào cuối năm 2008 hoặc đầu năm 2009, một số khác có ngày đăng tải vào thời điểm cuối năm 2007.  Kể như là đã được “công khai hóa” như trong bản báo cáo giải trình.

Tôi cũng chẳng biết ý nghĩa của cụm từ “công khai hóa” của BCT là như thế nào, nhưng theo tôi nghĩ nó có nghĩa báo chí có quyền loan tin, bình luận chi tiết cho mọi người biết và tìm hiểu, nêu ý kiến.  Thế nhưng tôi chẳng nghe gì cả từ trước thời điểm cuối năm 2008.  Lùng sục hoài không thấy bản tin trên báo chí nào viết chi tiết về dự án hay dự định quy hoạch Bauxite ở Tây Nguyên vào khoảng thời gian 2001 đến 2008.  Bác nào có tìm ra cái bản tin nào nói về chi tiết hoặc bình luận đăng trước tháng 10, 2008 thì chỉ hộ cho tôi nhé… Để tôi kiểm chứng xem nó đã được “công khai hóa” như thế nào.  Tôi thì hơi nghi ngại vì cho đến thời điểm hiện nay, báo chí trong nước cũng chỉ dám đưa tin về chuyện khai thác Bauxite này theo kiểu nín hơi đánh rắm, thỉnh thoảng xì tí cho nó kiêu nhưng chỉ đủ thanh âm cho phép bên lề phải và cũng chả có mùi vị gì đặc sắc.

Về phần giải trình về tại sao không cần phải thông qua quốc hội, cái bác bên BCT mở đầu bằng câu “Đảng và Nhà nước ta hợp tác với Đảng và Nhà nước Trung Hoa là mối quan hệ hợp tác hữu nghị” .  Và cũng ra chiêu dương đông kích tây rằng “Chúng ta đã ký nhiều văn kiện hợp tác và được đưa tin công khai trên quốc tế, không có gì là bí mật ở đây cả.”  Xin hỏi bác này rằng trong ‘nhiều văn kiện” kia, có hay không văn kiện về hợp tác khai thác Bauxite giữa hai Đảng và nhà nước VN & TQ, với chi tiết về các điều kiện  như bao nhiêu nhân công TQ sang VN,  nhiệm vụ của tập đoàn TQ và nhân công TQ ở VN cụ thể là gì, bao giờ họ sẽ trở về, thời hạn chuyển giao tất cả lại cho VN là bao lâu… Văn kiện chi tiết này có “công khai” rùi ư?  Nếu là có thì truy cập và tìm hiểu ở đâu nhỉ?  Bác nào biết xin chỉ cho tôi nhé.

Trong quyết định 167/2007 QĐ-TTg có ghi rõ 10 điểm như sau về việc quy hoạch phân vùng, thăm dò, khai thác, chế biến, sử dụng quặng bauxit giai đoạn 2007-2015 như sau:

  1. Quan điểm
  2. Định hướng phát triển
  3. Mục tiêu phát triển
  4. Phân vùng quy hoạch
  5. Quy hoạch thăm dò và khai thác bauxit
  6. Quy hoạch vận tải ngoài
  7. Quy hoạch cảng biển
  8. Quy hoạch xây dựng nhà máy điện phân nhôm
  9. Quy hoạch xây dựng các nhà máy sản xuất nguyên, vật liệu
  10. Nhu cầu vốn đầu tư

Theo tôi hiểu thì hai từ “quy hoạch” có nghĩa là tìm phương cách để thực hiện một dự án đã quyết định sẵn.  Tự điển vdict.com cũng đã ghi rằng quy hoạch là “Nghiên cứu một cách có hệ thống việc áp dụng chương trình, phương pháp và các biện pháp thực hiện một công trình lớn.”  Với 10 điểm trên ghi trong quyết định 167/2007 QĐ-TTg, thêm vào thời điểm hiện nay là 2009 với việc khai thác đã khởi động, cộng vào việc đây là sự “hợp tác hữu nghị” giữa 2 nước VN & TQ, xin hỏi BCT lấy lý do nào mà viết rằng “Quy hoạch ngành không phải là dự án đầu tư cụ thể chủ yếu mang tính định hướng, vì vậy không chịu sự điều chỉnh của Nghị quyết 66/QH của Quốc hội. Theo quy định hiện hành, thẩm quyền phê duyệt Quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội và Quy hoạch ngành là Thủ tướng Chính phủ.”?  Có phải ý của BCT nói rằng Thủ tướng đã phê duyệt rồi thì không cần thông qua Quốc Hội nữa, phí thời gian có phải không?

Về dự án Tân Rai nêu lên trong công văn 888/TTg-CN mà Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thông qua từ năm 29/6/2006, ngoài một vài bản tin ngắn ghi vài hàng như thế, tôi tìm đỏ mắt cũng chẳng thấy cái công văn chi tiết để mà xem.  Chẳng hiểu nó đã được công khai hóa như thế nào lúc đó.  Bác nào tìm ra nhớ cho tôi xin cái đường truyền để truy cập nhé.   Còn về dự án thí điểm Tân Rai và Nhân Cơ nói chung thì sau khi liệt kê 5 điểm từ nghị quyết 66/QH 11, BCT kết luận rằng cả hai dự án đều “không thuộc dự án quan trọng quốc gia, và không phải trình Quốc Hội thông qua chủ trương đầu tư.”  Kể cũng lạ, thí điểm thì không có phần quan trọng trong đó ư?  Thế thì sau này thí thêm vài điểm nằm ngoài 5 tiêu chuẩn liệt kê từ NQ 66/QH 11 thì cũng cóc cần phải trình gì đâu nhể?

Lạ hơn nữa là một sự hợp tác với Đảng và Nhà nước TQ mang tính hữu nghị, thêm vào việc cho người TQ vào chiếm đóng, dựng rào ở một vùng đất được xem như  là nóc nhà của Đông Dương (vốn chẳng được đề cập gì đến cả trong Quyết định 167/2007 mà Thủ tướng phê duyệt) cũng được BCT cho rằng “không thuộc dự án quan trọng quốc gia.”  Thật hết ý.  Một lần nữa, bác nào hiểu thấu được xin giải thích cho thằng tôi được tường tận.  Quyết định 167/2007 QĐ-TTg có nhắc đi nhắc lại đôi lần là “Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam làm chủ đầu tư” nhưng về phần các doanh nghiệp khác thì chỉ vỏn vẹn có cụm từ “thuộc mọi thành phần kinh tế có năng lực và kinh nghiệm thăm dò các mỏ, điểm mỏ bauxít” mà thôi.  Tuyệt đối không đề cập gì đến công ty của anh láng giềng Nhà nước Trung Quốc tham lam chuyên lấn đất, lấn biển, lấn đảo, bắn ngư dân VN ta sẽ lã tổng thầu của công trình xây dựng thí điểm.

Phần (b) của điểm 1 – quan điểm – trong điều 1, quyết định 167/2007 QĐ-TTg có ghi như sau:

b) Xây dựng và phát triển công nghiệp khai thác, chế biến quặng bauxit với công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường. Hình thức chủ đạo là doanh nghiệp Việt Nam làm chủ đầu tư xây dựng, kêu gọi các đối tác trong và ngoài nước tham gia góp vốn cổ phần trên nguyên tắc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (đối với các khu vực bauxít tại Tây Nguyên) nắm giữ cổ phần chi phối (>50%) để đảm bảo sự chủ động và phát triển bền vững, tham gia vào thị trường alumin và nhôm thế giới.

Cho dù hiện nay Tập đoàn TKV có làm chủ đầu tư với tổng số vốn 786 triệu USD, khi dự án cần đến tổng số vốn dự kiến vào cuối năm 2009 là 7.800 tỉ đồng (tương đương với 493 triệu USD) thì BCT có nghĩ rằng tập đoàn TKV vẫn sẽ làm chủ 100% vốn đầu tư hay sẽ chuyển sang nắm giữ cổ phần chi phối trên 50% như quan điểm 1 đã nêu lên?  Có phải rằng đợi đến đấy hãy thông qua Quốc Hội sau hay không?  Nếu không thông qua được QH thì số vốn tập đoàn TKV đã bỏ vào sẽ trôi về đâu?  Nhà nước sẽ để mọi chuyện diễn ra như thế không?  Trong 786 triệu USD đó, có bao nhiêu là vay mượn từ ngân sách nhà nước?

Với bản báo cáo kiểu “câu giờ” này, xin hỏi BCT dự tính sẽ trì hoãn được bao lâu?  Và những văn bản đã được “công khai hóa” tôi sẽ phải chờ đến bao lâu mới có thể truy cập trọn bản được?  Kể cá bản báo cáo 16 trang được gửi cho báo chí này, mọi người chỉ có thể “chiêm ngưỡng” “thành tựu” của 5 trang cuối mà thôi.   Nếu những chi tiết trong bản báo cáo này không còn phù hợp với diễn biến sẽ đến rất gần trong nay mai, thì tôi có thể nói rằng BCT “cố tình bóp méo sự thật” được không?

Thắc mắc về giải trình của BCT đối với ý kiến thứ hai và thứ ba:

Phần giải trình với ý kiến thứ 2 và 3 của bản kiến nghị, bản báo cáo của BCT có ghi như sau:

Đối với dự án nhà máy alumin Tân Rai và Nhân Cơ, Tổng thầu gói thầu EPC là Công ty Chalieco, Trung Quốc (Công ty con của Chalco). Trong quá trình xét thầu, hồ sơ dự thầu của Công ty này đáp ứng yêu cầu của hồ sơ mời thầu; Chalieco cam kết chuyển giao công nghệ sản xuất alumin tiên tiến. Thực tế sản phảm alumin của Chalco đạt tiêu chuẩn để sản xuất nhôm và có tính cạnh tranh trên thế giới. Tại cuộc Hội thảo khoa học ngày 9 tháng 4 năm 2009, Phó Thủ tướng Chính phủ Hoàng Trung Hải đã giao nhiệm vụ cho Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm chỉ đạo và kiểm tra việc chuyển giao công nghệ sản xuất alumin, đảm bảo công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường.

Về các điều kiện, cam kết trong gói thầu như nhiệm vụ của Công ty Chalieco (Chalco), thời gian ở lại Tây Nguyên, con số nhân công và thời hạn rời khỏi VN,v.v…  không hiểu đã được công khai hóa chưa?  Hay là tập đoàn TKVsẽ khư khư giữ lấy nó như bí cấp gia bảo vì “đây không thuộc dự án quan trọng quốc gia”?

Phần giải trình của BCT nhấn mạnh rằng sản phẩm nhôm của Chalco đạt tiêu chuẩn và tập đoàn TKV chú trọng về mức thu nhập trong những thập niên đầu.  Về ảnh hưởng môi trường, bản báo cáo chỉ có thể buông thòng 1 câu “đảm bảo công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường.”  Tôi không nghĩ Bộ Khoa học và Công nghệ tài ba đến nỗi có thể tìm ra một cách hiệu quả hơn những cách sẵn có để vô hiệu hóa mối nguy hại của những hóa chất thảy từ qui trình Bayer như dung dịch kiềm, các chất sắc, titanium, muối sodium, silica và những hợp chất khác tạo nên bùn đỏ.  Việc lưu trữ bùn đỏ là cả một vấn đề đối với môi trường sinh thái vì bùn đỏ có mức pH rất cao (đôi lúc lên cao hơn 13 pH), nhiễm đầy chất kiềm sodium hydroxide, độ alkaline cao,  và có độ ăn mòn rất cao.

Trung hóa tính ăn mòn của bùn đỏ xuống mức pH thấp hơn vẫn còn là một biện pháp rất tốn kém.  Chẳng biết khi tính lời lỗ, mức độ trung hóa bùn đỏ của tập đoàn TKV là bao nhiêu thì được xem là “thân thiện cho môi trường”?  So với những biện pháp được biết đến như xử lý với nước mưa và chất carbon dioxide từ không khí, với acid ở nồng độ cao,  với thạch cao (gypsum)… cách xử lý bùn đỏ bằng nước biển (seawater) vẫn được nhắc đến nhiều hơn.  Với địa thế của Tây Nguyên, chi phí xử lý bùn đỏ sẽ là bao nhiêu?  Khi lưu trữ bùn đỏ trong ao hồ trên mặt đất, ngoài ảnh hưởng đến nguồn nước trong ao hồ sông suối, mức ô nhiễm của cách mạch nước ngầm là như thế nào?  Mức độ lan rộng sang mạch nước ngầm của các vùng lân cận là bao nhiêu?  Chính quyền đã có biện pháp gì để thường xuyên lấy mẫu thử nghiệm từ các giếng đào trong vùng và chuẩn đoán mức độ ô nhiễm hay chưa?  Còn rất nhiều câu hỏi chưa được trả lời cho rõ ràng, ít ra là tôi chưa được biết, nhưng công trình thí điểm đã khởi công.  Tôi cần được biết việc ‘thân thiện với môi trường” sẽ được bảo đảm như thế nào.

Phần giải trình cũng đề cập đến việc công ty Chalieco của TQ sẽ bàn giao tất cả lại cho VN sau khi hoàn thành vai trò Tổng thầu của mình.  Nhưng sẽ dựa vào gì để quyết định vai trò hoàn tất và thời điểm bàn giao?  Chỉ với đôi hàng như thế, tôi cũng có thể xem rằng đây là lời tuyên bố “không có cơ sở” khi không tìm ra được chi tiết về ký kết, điều kiện hợp đồng.

Về việc BCT cho rằng bản kiến nghị của các trí thức là “sai trái”, “bịa đặt”, và “kích động”… tôi nghĩ bạn đọc đã phản hồi đủ rồi nên khỏi phải bàn thêm.  Câu còn lại sau đó là “Điều đáng buồn là các nhà khoa học, do thiếu thông tin lại đi ký vào một bản kiến nghị sai trái như vậy”  Xin thưa rằng: trong lúc 1 bản thông cáo gửi báo chí đối với 1 dự án tầm cỡ gây chấn động dư luận lại có thể mập mờ theo kiểu “lập lờ đánh lận con đen” như thế, trong lúc các văn bản chi tiết tuy đã được “công khai hóa” nhưng vẫn khó có thể truy cập đến thế (như bản báo cáo 16 trang này chẳng hạn), và trong lúc giới báo chí thì vẫn theo tinh thần nín hơi đánh rắm theo luật lệ lề phải… người dân quan tâm thiếu thông tin là bởi do ai?

Thắc mắc cuối cùng của tôi là giữa các nhà trí thức, khoa học gia ký tên trong bản kiến nghị và cái bác nào trong BCT đã soạn thảo bản thông cáo báo chí 28/4 này… Ai thật sự thiếu thông tin hơn ai?   Nếu có được 11 trang đầu tiên thì sẽ rõ hơn.

Các bài liên quan:

  1. Hình chụp 5 trang cuối của bản thông cáo báo chí “cô Bộ Công Thương
  2. Văn bản, Nghị định Chính phủ ban hành – tháng 11/2007
  3. Động thổ dự án bauxit – alumin đầu tiên ở Việt Nam
  4. Dự án Bauxite – Nhôm Tân Rai (Lâm Đồng): Đã tính đến nông dân?
  5. Bauxite: Đôi điều về Sodium Hydroxide
  6. Giải quyết bùn đỏ – Chất thảy của qui trình Bayer dủng để luyện nhôm
  1. No comments yet.
  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: