Home > Lược dịch > Hợp đồng đất đai ở Châu Phi và Châu Á: Vơ Vét Đất Canh Nông Quốc Ngoại

Hợp đồng đất đai ở Châu Phi và Châu Á: Vơ Vét Đất Canh Nông Quốc Ngoại

tờ Economist print edition
KD lượt dịch

hình minh họa: Claudio Munoz, tờ Economist

Trung Quốc và khối Ả-Rập đang thu mua đất nông nghiệp từ các quốc gia nghèo ở tỷ lệ khổng lồ. Hãy đề phòng kết quả.

Trong hơn hai năm qua, có đến 20 triệu héc-ta đất canh tác – với diện tích to bằng đất canh nông của cả nước Pháp và trị giá từ 20 tỉ đến 30 tỉ đô là – đã được âm thầm trao qua tay các quốc gia xuất khẩu-tư bản như Ả-Rập Saudi, Kuwait và Trung Quốc. Họ thu mua hoặc thuê mướn hàng triệu mẫu đất để trồng các loại lương thực chủ yếu hoặc nhiên liệu sinh học, để rồi chuyên chở về nước mình. Các quốc gia đang chuyên bán đất là một số trong các quốc gia nghèo và bất ổn định nhất như: Sudan, Ethiopia, Congo, Pakistan. Thông thường, khi người ngoại quốc xuất hiện ở các quốc gia này, họ đến với viện trợ, với lòng thương hại, và các bài thuyết trình (hoặc, trong một trường hợp, với trát lệnh bắt giữ tội phạm chiến tranh). Đây phải là một thay đổi thú vị đối với các quốc gia này khi đất nông nghiệp của họ, đáng lẽ luôn luôn là nguồn gốc của sự thất bại và nạn đói kém, lại trở thành mục tiêu thưong mại được quan tâm.

Tuy vậy, trong lúc chính quyền các nước liên quan đang ăn mừng cho các mối đầu tư này, phần còn lại của thế giới có thể hỏi một cách hợp lý rằng tại sao, nếu các thương vụ này ngon lành thế, quốc gia lớn nhất trong số đó lại góp phần lật đổ chính phủ đã ký kết vào hợp đồng – đó là nước Cộng Hòa Madagascar. Liệu cuộc tranh giành mới mẻ này ở Châu Phi và Á Châu có thật sự làm suy giảm nạn suy dinh dưỡng như phe ủng hộ tuyên bố hay không? Hay là các nhà phê bình đã đúng khi nói rằng đây là loại “chiếm đất”, “tân thực dân”, thu mua bán đắt, khác với chế độ thực dân của thế kỷ 19 chỉ vì chúng bao gồm một loại người chiếm đất khác và làm giàu cho các tầng lớp ưu tú khác tại địa phương.

Chế độ bao che hay tính hiệu quả?

Ký kết trước hợp đồng đầu tư quốc ngoại với những nơi nghèo nàn nhất thế giới có thể sẽ là việc làm khiếm nhã. Nguồn lợi tiềm tàng từ các hạt giống mới, hệ thống tưới nhỏ giọt, và tín dụng đồn điền rất bao la. Tất cả những thứ khác có vẻ như đã khiến nền nông nghiệp Châu Phi thất bại – đầu tư quốc nội, viện trợ nước ngoài, các khoản nợ quốc tế – nên cũng đáng để thử nghiệm một cách gì mới mẻ. Tưởng cũng nên nhớ rằng hiệu quả kinh tế toàn thế giới sẽ tăng trưởng nếu (cũng như đang xảy ra) Ả-Rập Saudi bỏ rơi các nông trại lúa mì xa hoa khó tưởng trong sa mạc và thu mua đất canh nông ở miền Đông Châu Phi.

Tuy vậy, những ích lợi này vẫn không chế ngự được nỗi lo lắng không yên. Bắt đầu từ việc phần nhiều các hợp đồng được che dấu trong bí ẩn – ít khi nào là một dấu hiệu tốt, nhất là đối với các quốc gia đầy dẫy nạn tham nhũng. Một chính trị gia ở Cam Bốt than phiền rằng một hợp đồng thuê mướn hàng nghìn mẫu đất trồng gạo có ít chi tiết hơn là một hợp đồng thuê mướn nhà. Sự kín đáo khiến cho người ta không thể nào biết được các nông trại thật sự có hiệu quả hơn không hay các hợp đồng được ký kết chi để lấp đầy túi của các chính trị gia.

Kế tiếp là việc phần nhiều các hợp đồng này được ký kết giữa các chính quyền. Điều này gợi lên những câu hỏi đầy rắc rối. Đầu tư ngoại quốc giúp ích các quốc gia không chỉ bởi ứng dụng các kỹ thuật tân tiến mà còn bởi tái thiết lập cách người ta làm việc và bởi giám sát chặt chẽ các chi phí. Chỉ có một vài chính quyền có thể làm tốt điều này, thiếu khả năng nhất là các chính quyền tham nhũng. Một trong những vấn đề lớn nhất của nghành nông nghiệp thương mại ở mức vĩ mô tại các quốc gia nghèo là các nông gia có các mối quan hệ tốt thường khám phá ra rằng đi tìm đặc ân có lợi hơn canh tác. Các hợp đồng này có thể làm vấn đề đó trở nên trầm trọng hơn. Tệ hơn nữa, động lực thúc đẩy đối với nhiều người trong số họ không phải là sự kiếm lợi bởi những người muốn thay đổi các nông trại đang thất bại. Mà đúng hơn là những báo động từ giá lương thực gia tăng và các lệnh cấm xuất khẩu. Chế độ bao che, không phải tính hiệu quả, đã và đang là động lực thúc đẩy. Mở rộng tự do cho các thị trường lương thực và gia tăng trao đổi mậu dịch sẽ tốt hơn là khuyến khích mua bán đất canh tác thêm nữa.

Thứ ba là việc người ta hoài nghi các quốc gia thu mua đất canh tác có thật sự trả đúng giá thành hay không? Các chính phủ chủ nhà thường nói rằng đất canh tác họ đưa ra bán là đất trống, thuộc quyền sở hữu của chính quyền. Điều đó nhiều lúc không đúng sự thật. Các mảnh đất đó rất có thể là nguồn sinh sống hàng mấy đời của các nông gia nhỏ. Họ không có giấy tờ sở hữu, chỉ có quyền sở hữu theo tập tục. Các hợp đồng đẩy họ ra khỏi đất canh tác của mình hoặc lấn áp quyền sở hữu theo tập tục của họ không thể gọi là hợp lý được. Các thế lực quốc tế, như Liên Minh Châu Phi, đang trong hóa trình thiết lập các quy luật chỉ đạo nhằn hạn chế những lạm dụng này. Các quy luật chỉ đạo này hiện nay rất cần phải có.

Cho dù thế, các hợp đồng thu mua thuê mướn đất sẽ không bao giờ giúp ích cho người nghèo bằng tự do trao đổi mậu dịch và các quyền sỡ hữu bất động sản kiên cố hơn. Nhưng nếu các hợp đồng này sẽ gia tăng sản lượng, truyền bá kỹ thuật tân tiến, và tạo việc làm mới, thì ở mức tối thiểu sẽ là lý do để ăn mừng. Hiện nay thì rất nhiều trong số các hợp đồng này có vẻ như được sắp xếp để gây lợi cho thành phần thượng lưu tại địa phương hơn là các nông gia địa phương; họ sử dụng nhân công nhập vào từ nước ngoài và xuất khẩu phần nhiều tổng sản lượng sản xuất, gây thiệt hại cho thị trường lương thực địa phương. Trừ khi các hợp đồng này có biểu hiện khác, sự hoài nghi đáng kể nên được đi kèm với những hy vọng hấp tấp mà các hợp đồng đất đai này đã sinh ra.


Phỏng theo bài Cornering foreign fields, tờ Economist print edition.
  1. No comments yet.
  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: